Hoe Nudging Helpt Tegen Wangedrag op Straat

Van wildplassen en geluidsoverlast tot zwerfafval en het lastigvallen van mensen op straat; wangedrag is een hardnekkig probleem waar steden en gemeenten mee worstelen. De standaardoplossing is vaak een awareness-campagne of dreigen met boetes, maar de psychologie leert ons dat dit zelden de meest effectieve aanpak is. Sterker nog, soms maakt het de situatie alleen maar erger.

In ons laatste webinar onderzochten we hoe je met slimme 'nudges' en psychologische inzichten wangedrag wél effectief kunt aanpakken. Want wat als de oplossing voor een smerige wijk juist niet zwaardere straffen zijn, maar iets veel simpelers? 

Feitje van de week 

Voor mensen die bekend zijn met de Broken Window Theory, die stelt dat één gebroken raam (of één stuk afval) uitnodigt tot meer wanorde, heb ik een vernieuwend inzicht. Want over het algemeen klopt dit: vervuiling in de omgeving versterkt criminaliteit. Echter, recent onderzoek toont een fascinerende nuance: in een omgeving die normaal brandschoon is, kan juist één enkel blikje op de grond wangedrag voorkomen.

Hoe? Dat ene blikje valt enorm op en maakt ons plotseling hyperbewust van de sociale norm (“hier hoort geen rommel te liggen”). Het activeert ons 'schoonmaak-brein' en zorgt ervoor dat we zelf minder snel iets op de grond gooien. De les: context is alles.

Leestip van Unravel Behavior 

Een van de krachtigste, maar ook gevaarlijkste, instrumenten in gedragsverandering is het communiceren van sociale normen. Een bord met "Niet wildplassen" communiceert onbedoeld dat dit blijkbaar een plek is waar veel mensen wildplassen. Je maakt de ongewenste norm zichtbaar. Wil je dieper duiken in hoe sociale normen ons gedrag sturen en hoe je ze effectief kunt inzetten? Dan is het boek Influence: The Psychology of Persuasion van Robert Cialdini de absolute basis.  Zijn hoofdstuk over ‘Social Proof’ is een klassieker en legt feilloos uit waarom we zo sterk worden beïnvloed door wat anderen doen. Ben je al iets bekender in deze stof en ben je nieuwsgierig naar meer nuances en een laagje dieper? Dan denk ik dat je ons eigen boek leuk gaat vinden. Mijn collega Tom en ik werken hier ‘‘as we speak’ hard aan. Wil je op de hoogte blijven? Of zelfs proeflezer worden? Stuur me even een berichtje. 

Een praktijkvoorbeeld: De Terugplas-muur en pratende kittens 

Geluidsoverlast in een studentenstad, wat doe je eraan? In Leuven probeerden ze het niet met boetes, maar met psychologie. Op de plekken waar studenten 's nachts luidruchtig waren, projecteerden ze simpele boodschappen zoals: “Pssst... Julia slaapt hier”. Door het anonieme 'de bewoners' een naam en een gezicht te geven, werd de menselijke impact van het lawaai plotseling voelbaar. Het resultaat? Significant minder geluidsoverlast, gemeten met decibelmeters.

En wat kan je doen tegen wildplassers? Een lastige uitdaging, maar in Hamburg vonden ze hier iets op. Ze introduceerden namelijk een muur met een speciale hydrofobe verf die urine direct terugkaatst op je schoenen en broek. Even schrikken, maar zoals je je kan voorstellen effectief. In ieder geval op korte termijn, want dat risico loop je toch niet graag. Zo zie je maar: soms is een directe, fysieke consequentie de meest effectieve nudge.

Afsluiting

Het bestrijden van wangedrag op straat vraagt om meer dan een standaard aanpak. Het vereist dat we de psychologie achter het gedrag begrijpen. Vragen als: Waarom voelt iemand zich anoniem genoeg om een hulpverlener lastig te vallen? En hoe kunnen we dat doorbreken door de mens achter het uniform te tonen? Ze helpen ons gedrag te begrijpen en veranderen!

Door de juiste emoties en drijfveren aan te spreken op het juiste moment, kunnen we onze straten veiliger, schoner en prettiger maken voor iedereen.

Benieuwd naar meer concrete voorbeelden over het tegengaan van afval bijplaatsing, de psychologie van zichtlijnen, of waarom kunst in een 'eng' tunneltje zo goed werkt?

Kijk dan het volledige webinar ‘Nudging Tegen Wangedrag op Straat’ nu terug!