Waarom 'Roken is Dodelijk' niet werkt (en wat wél)

Een pakje sigaretten kost inmiddels een klein fortuin (€12,50 is geen uitzondering meer) en staat vol met angstaanjagende foto's van zwarte longen. Toch zijn er nog steeds ontzettend veel mensen die roken. Hoe kan dat? Weten ze niet hoe slecht dat is?

Jawel, dat weten ze best. Maar het ligt een stuk complexer. In ons laatste webinar doken we in de weerbarstige psychologie van verslaving en gedragsbeïnvloeding rondom roken. Wat blijkt? Kennis is zelden het probleem, en soms werken goedbedoelde campagnes zelfs averechts.

Feitje van de week

Ken je de Tide Pod Challenge? Tieners aten massaal wasmiddel-capsules, puur omdat het 'verboden' en gevaarlijk was. Toen er een campagne kwam met een American Football-speler die streng zei: "Doe dit niet!", verdubbelde het aantal vergiftigingen in een paar dagen. Bizar toch? Toch is het psychologisch te verklaren.

Dit is het Reactance Effect in actie: zodra onze vrijheid wordt beperkt, willen we die terugveroveren door precies datgene te doen wat niet mag. Dit is een groot risico voor de plannen van een 'Rookvrije Generatie' waarbij tabak verboden wordt voor iedereen geboren na een bepaald jaar. Voor een puberbrein is een verbod van een autoriteit (de overheid) vaak de ultieme uitnodiging om het juist wél te doen.

Leestip van Unravel Behavior

Waarom negeren rokers de waarschuwingen over longkanker en hart- en vaatziekten? Dit komt onder andere door de Optimism Bias: onze neiging om te geloven dat nare dingen vooral anderen overkomen, niet onszelf. "Mijn opa rookte ook en die werd 90," is het klassieke excuus.

In het webinar bespreken we dat er één claim is die deze bias doorbreekt. En waarschijnlijk niet degene die je had gedacht. Nieuwsgierig? Kijk het webinar.

Wil je meer leren over hoe ons brein risico's inschat (en onderschat)? Dan is het boek The Optimism Bias van neurowetenschapper Tali Sharot een absolute aanrader.

Een praktijkvoorbeeld: de spiegel van hypocrisie

Hoe doorbreek je de muur van excuses bij een roker? Door ze keihard te confronteren met hun eigen hypocrisie. In een briljante campagne in Thailand liepen kinderen met een sigaret op rokende volwassenen af en vroegen om een vuurtje.

De reactie van de volwassenen was voorspelbaar: ze begonnen direct goedbedoeld te preken. "Nee, dat moet je niet doen! Dat is slecht voor je, je gaat er dood aan!" Op dat moment overhandigde het kind geen sigaret, maar een briefje:

"Als je zo bezorgd bent om mij, waarom zorg je dan niet voor jezelf?"

Dit activeerde cognitieve dissonantie: in dit onderzoek werd 99% van de sigaretten weggegooid, en ook weken later rookten de deelnemers nog minder. De roker had zichzelf net hardop overtuigd van de gevaren, en dat voelt niet lekker, met gedragsverandering als gevolg.

Afsluiting

Het bestrijden van roken vraagt om meer dan accijnsverhogingen en waarschuwingsstickers. Het vereist inzicht in de onbewuste drijfveren van de roker. Of het nu gaat om het benutten van ijdelheid, het voorkomen van het 'verboden vrucht'-effect bij jongeren, of het slim inrichten van de fysieke omgeving (zoals het verplaatsen van rookhokken uit het zicht).

Benieuwd naar de "Poison in every puff"-nudge, hoe je eye-tracking patronen van rokers doorbreekt, en waarom Frankrijk ondanks hoge prijzen toch veel rokers heeft? Of wil je zelf aan de slag met nudging voor gezondheid?

Kijk dan het volledige webinar Gedragsbeïnvloeding bij Roken, Tabak en Vapen nu terug!